Εφαρμογή Φοιτητοκεντρικής Μάθησης και Διδασκαλίας στο ΠΠΣ
Σε γνωσιακό επίπεδο, ο στρατηγικός στόχος του Τμήματος είναι η ενδυνάμωση της κριτικής ικανότητας των φοιτητών/τριών και της αυτονομίας της σκέψης τους. Καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια, χρησιμοποιώντας ποικιλία παιδαγωγικών μεθόδων ανάλογα με το γνωστικό αντικείμενο του μαθήματος, να απαγκιστρωθούν οι φοιτητές/τριες από την τάση για απομνημόνευση και μηχανιστική μάθηση. Πρόκειται για μία δύσκολη προσπάθεια, η οποία αρχίζει από το πρώτο εξάμηνο και τελειώνει με την εκπόνηση της διπλωματικής εργασίας, η οποία θεωρείται από το Τμήμα ως ο πλέον αντικειμενικός κι αδέκαστος κριτής αναφορικά με την εκπλήρωση του στρατηγικού του στόχου σε γνωσιακό επίπεδο.
Σε σχεσιακό επίπεδο, παρόλη την αύξηση των εισακτέων κυριαρχεί η κουλτούρα του μικρού περιφερειακού Τμήματος στο οποίο υπάρχει άμεση-προσωπική σχέση ανάμεσα στους/ις φοιτητές/τριες και στον/στην εκάστοτε διδάσκοντα/ουσα. Αυτή η κουλτούρα της αμεσότητας χαρακτηρίζει άλλωστε το Πανεπιστήμιο Αιγαίου στο σύνολό του.
Τέλος, αξίζει να επισημάνουμε ότι στην 20ετή ιστορία του Τμήματος οι σχέσεις των διδασκόντων/ουσών και των φοιτητικών εκπροσώπων όλων των παρατάξεων υπήρξαν πάντοτε άριστες. Οι όποιες διαφωνίες έχουν προκύψει δεν έχουν θέσει υπό αμφισβήτηση τον αλληλοσεβασμό και την αλληλοεκτίμηση που επικρατεί μεταξύ των δύο μερών.
Ειδικότερα, για την επίτευξη της φοιτητοκεντρικής μάθησης, το Τμήμα ακολουθεί τους εξής άξονες εφαρμόζοντας τις απαραίτητες διαδικασίες:
- Ορισμός και σαφής διατύπωση μαθησιακών αποτελεσμάτων
Τα μαθησιακά αποτελέσματα κάθε μαθήματος καθώς και ο ακριβής τρόπος αξιολόγησης των φοιτητών/τριών είναι σαφώς ορισμένα και εκ των προτέρων γνωστά και δημοσιευμένα, καθώς αυτά διατυπώνονται στο περίγραμμα κάθε μαθήματος του ΠΠΣ. Η εκ των προτέρων γνώση των μαθησιακών αποτελεσμάτων είναι ιδιαιτέρως σημαντική για τον/την φοιτητή/τρία καθώς αυτά αφορούν τις γνώσεις, τις δεξιότητες και τις ικανότητες που θα αποκτήσει αλλά και το τι θα μπορεί να κάνει μετά την ολοκλήρωση μίας μαθησιακής διαδικασίας. Να σημειωθεί ότι τα περιγράμματα όλων τα μαθημάτων αναρτώνται στην ιστοσελίδα του ΠΠΣ. Ο/η κάθε διδάσκων/ουσα σε περίπτωση αναθεώρησης του μαθήματος και κατά συνέπεια και των αντίστοιχων μαθησιακών αποτελεσμάτων, αναθεωρεί το σχετικό περίγραμμα το οποίο και δημοσιεύει εκ νέου. Σε κάθε περίπτωση, τα μαθησιακά αποτελέσματα παρουσιάζονται από τον/την διδάσκοντα/ουσα ανακοινώνονται στην εναρκτήρια διάλεξη κάθε μαθήματος. Τα περιγράμματα των μαθημάτων και το περιεχόμενό τους ανανεώνονται στην αρχή κάθε ακαδημαϊκού εξαμήνου.
- Παροχή διεπιστημονικού εκπαιδευτικού υλικού για κάθε μάθημα του ΠΠΣ.
Ο/η φοιτητής/τρια μπορεί να επιλέξει σύγγραμμα για το κάθε μάθημα του ΠΠΣ μέσα από ένα φάσμα προτεινόμενου εκπαιδευτικού υλικού το οποίο μπορεί να έχει και διεπιστημονικό χαρακτήρα. Ενισχυτικά σε αυτόν τον άξονα λειτουργεί και η παροχή συμπληρωματικής βιβλιογραφίας για κάθε μάθημα του ΠΠΣ. Υπάρχει μέριμνα έτσι ώστε η συμπληρωματική βιβλιογραφία να είναι διαθέσιμη στη Βιβλιοθήκη της Πανεπιστημιακής Μονάδας ή να είναι ελεύθερα προσβάσιμη στο διαδίκτυο. Για κάθε μάθημα του ΠΠΣ, στο αντίστοιχο περίγραμμα του, παρατίθεται μια λίστα συγγραμμάτων, πολλές φορές διεπιστημονικού χαρακτήρα, και αντίστοιχος κωδικός τους στο σύστημα «Εύδοξος». Ο/η φοιτητής/ρια μπορεί να επιλέξει οποιοδήποτε από αυτά τα συγγράμματα. Τα περιγράμματα των μαθημάτων περιέχουν επίσης και συμπληρωματική βιβλιογραφία στην οποία μπορεί ο/η φοιτητής/τρια να ανατρέξει. Τα περιγράμματα των μαθημάτων και το περιεχόμενο τους ανανεώνονται στην αρχή κάθε ακαδημαϊκού εξαμήνου.
- Εφαρμογή καινοτόμων μεθόδων μάθησης, ανακαλυπτικών τεχνικών και μοντέλων μάθησης που βασίζονται στις ανάγκες του εκπαιδευόμενου, ενθάρρυνση της ενεργητικής συμμετοχής των φοιτητών/τριών και της διάδρασης με τον διδάσκοντα/ουσα.
Η καινοτομία στην εκπαιδευτική διαδικασία βασίζεται κυρίως στις παιδαγωγικές μεθόδους που επιλέγει ο/η διδάσκων/ουσα για να οδηγήσει τον/την φοιτητή/τρια στη μαθησιακή εμπειρία. Το Τμήμα παροτρύνει τους διδάσκοντες/ουσες να χρησιμοποιούν μεθόδους που εμπεριέχουν διαδικασίες ερωτήσεων-απαντήσεων μεταξύ φοιτητών και διδάσκοντα/ουσας, συζήτηση, επίλυση προβλημάτων και ασκήσεων τόσο από τον/την διδάσκοντα/ουσα όσο και από τους/τις φοιτητές/τριες, σύνταξη ομάδων εργασίας, παρουσίαση μελετών περίπτωσης, ένταξη στις διαλέξεις παιχνιδιών ρόλων καθώς και εκπαιδευτικές εκδρομές. Μέσα από τη συνεργασία τόσο μεταξύ τους όσο και με τον/της διδάσκοντα/ουσα, οι εκπαιδευόμενοι ενθαρρύνονται να συμμετέχουν ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία. Σε αυτό το πλαίσιο, πέραν των κλασσικών προσεγγίσεων διδασκαλίας και εξέτασης και δεδομένου ότι η στάση του Τμήματος είναι να καλλιεργεί τόσο την εφαρμοσμένη γνώση όσο και την επιστημονική βάση, υιοθετούνται και καινοτόμες προσεγγίσεις σε αρκετά από τα μαθήματα του ΠΠΣ, όπως ενδεικτικά:
- Εμπλουτισμός των διαλέξεων με παρουσιάσεις μελετών περίπτωσής και πραγματικών προβλημάτων που πολλές φορές συνοδεύονται και με οπτικοακουστικό υλικό
- Συμπληρωματικό υποστηρικτικό υλικό (ασκήσεις, σημειώσεις κα) που διανέμεται στους/τις φοιτητές/τριες μέσω του e-class.
- Εξέταση μαθημάτων μέσω της παρουσίασης ομαδική εργασίας που πραγματεύεται την κατανόηση και ανάλυση δημοσιευμένων άρθρων σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά και συνέδρια
- Παρουσίαση ομαδικών εργασιών σε ακροατήριο φοιτητών/τριών
- Ανάθεση σε ομάδες εργασίας πρακτικών μελετών περίπτωσης και ακολούθως παρουσίαση της εργασία σε ακροατήριο φοιτητών/τριών
- Συμμετοχή των φοιτητών/τριων σε διαγωνισμούς
- Καλλιέργεια της κριτικής και αναλυτικής σκέψης και της ικανότητας επίλυσης προβλημάτων.
Το ΠΠΣ του Τμήματος έχει ως βασική συνιστώσα του την έμφαση στην επίλυση προβλημάτων, μια συνιστώσα που αποτελεί την ειδοποιό διαφορά του από ανάλογα ΠΠΣ σχετικών με την επιστήμη της Διοίκησης. Η προσέγγιση αυτή έχει σαν στόχο να καλλιεργήσει την κριτική ικανότητα και την αναλυτική σκέψη του/της φοιτητή/τριας και την ικανότητά του/της να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά προβλήματα που πηγάζουν από τον πραγματικό κόσμο με τη χρήση των κατάλληλων εργαλείων (κυρίως ποσοτικών και υπολογιστικών μεθόδων). Αυτό επιτυγχάνεται με το σχεδιασμό και την πραγματοποίηση πειραμάτων αλλά και την παρουσίαση και ανάλυση των αποτελεσμάτων αυτών, τη σχεδίαση συστημάτων αντικειμένων και διαδικασιών, τη σαφή διατύπωση, μορφοποίηση και επίλυση προβλημάτων που εμφανίζονται σε μελέτες περίπτωσης, την κατανόηση της επίδρασης των λύσεων και τη χρήση σύγχρονων μέσων και τεχνικών.
- Αξιολόγηση παιδαγωγικών μεθόδων και αποτελεσματικότητας του διδακτικού έργου
Ιδιαίτερα σημαντική για το Τμήμα είναι και η άποψη των φοιτητών/τριών τόσο για τις παιδαγωγικές μεθόδους που εφαρμόζονται από τους/τις διδάσκοντες/ουσες όσο και για την αποτελεσματικότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας και του διατακτικού έργου. Οι απόψεις αυτές καταγράφονται κατά τη διαδικασία της αξιολόγησης από τους φοιτητές μέσω των ερωτηματολογίων, στο τέλος κάθε εξαμήνου και για κάθε μάθημα που διδάσκεται. Παρόλο που η ηλεκτρονική συμπλήρωση των ερωτηματολογίων έχει ως αποτέλεσμα μικρό ποσοστό συμπλήρωσης τους, το Τμήμα αξιολογεί τα αποτελέσματα της διαδικασίας αυτής με σκοπό τη διαρκή βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Ο/η κάθε διδάσκων/ουσα έχει στη διάθεσή του τα ερωτηματολόγια που αντιστοιχούν στα μαθήματα του/της και μελετά τα αποτελέσματα αυτών καθώς και τις παρατηρήσεις και σχόλια που έχον διατυπωθεί, με σκοπό, όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο, να προχωρήσει σε κατάλληλες αλλαγές που αφορούν ποικίλα θέματα της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Επιπλέον, τα αποτελέσματα από την αξιολόγηση των φοιτητών/τριών (Παράρτημα Β7.3) παρουσιάζονται στη Συνέλευση του Τμήματος από την ΟΜΕΑ, στην αρχή κάθε ακαδημαϊκού έτους, με σκοπό το Τμήμα να λάβει γνώση της άποψης των φοιτητών/τριών για την εκπαιδευτική διαδικασία και την αποτελεσματικότητα του διδακτικού έργου και αν κρίνεται αναγκαίο να αποφασίσει τυχόν αναπροσαρμογές.
- Αξιολόγηση των φοιτητών/τριών
Το ΠΠΣ του Τμήματος στα πλαίσια της μετάβασης από τη διδασκαλία στη μάθηση, στοχεύει εκτός των παραπάνω και στην αξιολόγηση των φοιτητών/τριών με έμφαση στις επιμορφωτικές τεχνικές. Γίνεται λοιπόν προσπάθεια να αποδεσμευτεί ο όρος «αξιολόγηση» από τη στείρα εξέταση κάθε μαθήματος στις εξεταστικές περιόδους, η οποία μετατρέπει ένα ΑΕΙ σε εξεταστικό κέντρο. Η γενικότερη τάση είναι το ποσοστό της τελικής εξέτασης στο βαθμό του φοιτητή να μην φτάνει το 100% όπου αυτό είναι δυνατόν. Ακόμη πιο σημαντική είναι η παρότρυνση, όπου αυτό είναι εφικτό, οι μέθοδοι αξιολόγησης να περιλαμβάνουν εργασίες σε ομάδες, εργασίες πάνω σε μελέτες περίπτωσης, ενίσχυση των εργαστηρίων και των εργαστηριακών ασκήσεων που βοηθούν στη βαθύτερη κατανόηση των μαθησιακών στόχων του μαθήματος και ενισχύουν το πνεύμα συνεργασίας αλλά και την υπευθυνότητα των φοιτητών/φοιτητριών, παρουσίαση των εργασιών και αξιολόγηση από τον/τη διδάσκοντα/ουσα του βαθμού κατανόησης αλλά και τον ικανοτήτων επικοινωνίας. Σημειώνεται ότι το Τμήμα έχει ως γνώμονα τη διαβαθμισμένη αξιολόγηση των μαθημάτων και της αξιολόγησης τους, καθώς στα τρία πρώτα έτη των σπουδών που περιλαμβάνουν μαθήματα θετικών επιστημών, μηχανικής και γενικού υποβάθρου, κατά κύριο λόγο οι αξιολογήσεις γίνονται με προόδους, ασκήσεις και εξετάσεις, ενώ στα επόμενα έτη στη διαδικασία της αξιολόγησης συμπεριλαμβάνονται περισσότερο οι ατομικές και ομαδικές εργασίες, οι μελέτες περίπτωσης ή οι απαλλακτικές εργασίες. Όποια μέθοδος αξιολόγησης και αν ακολουθείται, βασικός γνώμονας είναι η δίκαιη για όλους αξιολόγηση που διεξάγεται σύμφωνα με τους σχετικούς κανονισμούς και διαδικασίες που έχουν ορισθεί εκ των προτέρων. Σημειώνεται ότι για την αξιολόγηση κάθε μαθήματος, το αντίστοιχο περίγραμμα περιγράφει, τον τρόπο που αυτή πραγματοποιείται έτσι ώστε αυτός να είναι εκ των προτέρων γνωστός στους/στις φοιτητές/τριες. Πέραν τούτου, ο/η διδάσκων/ουσα κατά τη διάρκεια των πρώτων διαλέξεων, αναπτύσσει τις μεθόδους αξιολόγησης. Επιπλέον σημειώνεται ότι αν ο/η φοιτητής/τρια αποτύχει τέσσερις φορές σε εξέταση ενός μαθήματος, εξετάζεται, ύστερα από αίτησή του/της από Τριμελή Επιτροπή καθηγητών/τριών των Τμημάτων της Σχολής, που έχουν το ίδιο ή συναφές γνωστικό αντικείμενο με αυτό του μαθήματος και ορίζονται από τον/την Κοσμήτορα/ισσα. Η ακριβής διαδικασία περιγράφεται στον Κανονισμό Προπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών (Παράρτημα Β4.1). Να σημειωθεί ότι τα όσα αφορούν την αξιολόγηση των φοιτητών/τριών έχουν διαμορφωθεί σύμφωνα τον Ιδρυματικό Κανονισμό Διεξαγωγής Εξετάσεων (http://modip.aegean.gr/%CE%B5%CF%83%CF%89%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%BF%CE%AF)
- Ευελιξία μαθησιακών κατευθύνσεων
Το Τμήμα δείχνει ιδιαίτερη ευαισθησία σε περιπτώσεις κατά τις οποίες χρειάζεται αναπροσαρμογή της μαθησιακής διαδικασίας και της αξιολόγησης φοιτητών/τριών που παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες. Η ανάγκη για τη διαχείριση ειδικών περιπτώσεων μπορεί να γίνει γνωστή είτε από την ενημέρωση που παρέχουν οι ίδιοι/ες φοιτητές/τριες στο Τμήμα μέσω της Γραμματείας για τυχόν προβλήματα που αντιμετωπίζουν ( στην περίπτωση αυτή η Γραμματεία ενημερώνει, με την απαραίτητη διακριτικότητα, τους/τις διδάσκοντες/ουσες), είτε εντοπίζεταιι από τους/τις διδάσκοντες/ουσες του Τμήματος κατά τη διάρκεια των μαθημάτων. Σε κάθε περίπτωση, ο/η διδάσκων/ουσα δύναται να στηρίζει τον/τη φοιτητή/φοιτήτρια (και στην περίπτωση ασθενέστερων φοιτητών/τριών) με κατ΄ ιδίαν συναντήσεις και συζητήσεις, στις οποίες στόχος είναι να εντοπιστούν οι όποιες δυσκολίες και να αντιμετωπιστούν κατά περίπτωση χρησιμοποιώντας ποικίλους και ευέλικτους κατά περίπτωση τρόπους. Ο σεβασμός στη διαφορετικότητα αλλά και σε τυχόν προβλήματα που δύναται να αντιμετωπίζουν φοιτητές/φοιτήτριες, αναδεικνύεται και σε περιπτώσεις όπου η διαδικασία αξιολόγησης τους θα πρέπει να διαφοροποιείται από αυτή που εφαρμόζεται για το σύνολό των φοιτητών/τριών. Παράδειγμα τέτοιων περιπτώσεων είναι και η προφορική εξέταση φοιτητών/τριών, όταν αυτό κρίνεται σκόπιμο ή υπαγορεύεται από σχετική νομοθεσία.
- Διαχείριση φοιτητικών παραπόνων και αιτημάτων
Η άμεση προσωπική σχέση μεταξύ διδασκομένων και διδασκόντων, η οποία χαρακτηρίζει τη λειτουργία του Τμήματος, συνεισφέρει σημαντικά στη βέλτιστη διαχείριση των φοιτητικών παραπόνων. Τις περισσότερες φορές τα προβλήματα/παράπονα που ανακύπτουν λύνονται αποκεντρωμένα στο επίπεδο των ενδιαφερόμενων μερών. Εάν δεν υπάρξει λύση, ή αν το πρόβλημα είναι συνολικότερο, οι φοιτητές/τριες απευθύνονται είτε στη Γραμματεία Φοιτητών, ή κατευθείαν στον Πρόεδρο του Τμήματος. Η Γραμματεία Φοιτητών ενημερώνει την Επιτροπή Προπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών, εφόσον το θέμα εμπίπτει στις αρμοδιότητές της, ή αλλιώς τον Πρόεδρο. Ο τελευταίος κρίνει αν πρέπει να διαμεσολαβήσει ο ίδιος, ή να φέρει το θέμα στη Συνέλευση του Τμήματος. Στις Ημερήσιες Διατάξεις των Συνελεύσεων του Τμήματος υπάρχει μόνιμη κατηγορία ‘Φοιτητικά Θέματα’, ακόμη κι όταν οι εκπρόσωποι του Φοιτητικού Συλλόγου δεν έχουν καταθέσει σχετικό αίτημα. Τέλος, αξίζει να επισημάνουμε ότι στην 20ετή ιστορία του Τμήματος οι σχέσεις των διδασκόντων/ουσών και των φοιτητικών εκπροσώπων όλων των παρατάξεων υπήρξαν πάντοτε άριστες. Οι όποιες διαφωνίες έχουν προκύψει δεν έχουν θέσει υπό αμφισβήτηση τον αλληλοσεβασμό και την αλληλοεκτίμηση που επικρατεί μεταξύ των δύο μερών.